Ocena funkcjonalna coraz mocniej zmienia sposób, w jaki szkoła patrzy na potrzeby ucznia. Nie chodzi już tylko o odpowiedź na pytanie: „Jakie trudności ma dziecko?”, ale przede wszystkim: „Jak dziecko funkcjonuje w swoim środowisku, co potrafi, czego potrzebuje, co mu pomaga, a co ogranicza jego aktywność i uczestnictwo?”
To istotna zmiana również z punktu widzenia współpracy szkoły z poradnią psychologiczno-pedagogiczną. Szczególnego znaczenia nabiera rzetelna obserwacja ucznia i umiejętność opisania jego rzeczywistego funkcjonowania.
Pomocne mogą być tutaj narzędzia związane z KSzOF – Kwestionariuszem Szkolnej Oceny Funkcjonalnej, które pozwalają uporządkować informacje zbierane przez nauczycieli i specjalistów.
Czym właściwie jest ocena funkcjonalna ucznia?
Ocena funkcjonalna nie powinna być rozumiana jako kolejny dokument do wypełnienia.
To przede wszystkim sposób rozpoznawania funkcjonowania dziecka w jego naturalnym środowisku.
Interesuje nas nie tylko to, czy uczeń ma trudności z koncentracją, komunikacją, uczeniem się albo regulacją emocji. Potrzebujemy wiedzieć, jak te trudności wpływają na jego codzienne uczestnictwo w lekcjach, relacjach, wykonywaniu zadań, samodzielności i życiu klasy.
Przykład?
Samo stwierdzenie:
„Uczeń ma trudności z koncentracją”
daje niewiele informacji.
Znacznie bardziej użyteczny jest opis:
„Podczas samodzielnej pracy uczeń utrzymuje uwagę na zadaniu przez krótki czas. Wymaga przypominania o poleceniu oraz dzielenia dłuższych zadań na mniejsze etapy. Funkcjonuje lepiej, gdy otrzymuje krótkie instrukcje i może pracować w miejscu z ograniczoną liczbą bodźców”.
To właśnie jest myślenie funkcjonalne.
ICF nie patrzymy wyłącznie na deficyt:
Podejście funkcjonalne jest silnie związane z perspektywą ICF – Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia.
W praktyce szkolnej najważniejsza jest zmiana perspektywy.
Dziecka nie opisujemy wyłącznie poprzez rozpoznanie, deficyt czy trudność. Patrzymy szerzej na jego funkcjonowanie, aktywność, uczestnictwo oraz wpływ czynników środowiskowych.
To bardzo ważne, ponieważ dwóch uczniów z podobnym rozpoznaniem może funkcjonować w szkole zupełnie inaczej.
Jeden uczeń w spektrum autyzmu może samodzielnie wykonywać zadania edukacyjne, ale mieć znaczne trudności w spontanicznym nawiązywaniu relacji z rówieśnikami. Inny może dobrze funkcjonować społecznie w znanym środowisku, natomiast potrzebować dużego wsparcia podczas organizowania pracy, rozumienia wieloetapowych poleceń czy radzenia sobie ze zmianą.
Diagnoza nie mówi nam jeszcze, jak dziecko funkcjonuje.
I właśnie dlatego obserwacja nauczycieli jest tak ważna.
Co obserwować podczas oceny funkcjonalnej?
Ocena funkcjonalna powinna być wielowymiarowa. Nie może ograniczać się wyłącznie do wyników edukacyjnych.
Warto zwrócić uwagę między innymi na:
- uczenie się i wykorzystywanie wiedzy,
- komunikowanie się,
- koncentrację i organizowanie własnej aktywności,
- samodzielność,
- funkcjonowanie emocjonalne,
- relacje z rówieśnikami i dorosłymi,
- radzenie sobie ze zmianą i trudnymi sytuacjami,
- aktywność podczas lekcji i innych zajęć,
- uczestnictwo w życiu klasy i szkoły,
- mocne strony, zainteresowania i zasoby ucznia,
- bariery występujące w środowisku,
- czynniki, które ułatwiają dziecku funkcjonowanie.
Szczególnie ważne jest ostatnie pytanie:
Kiedy dziecko funkcjonuje lepiej i co wtedy robimy inaczej?
Jeżeli uczeń ma trudności podczas pracy w dużej grupie, ale dobrze radzi sobie w małym zespole, jest to ważna informacja diagnostyczna. Jeśli dziecko wykonuje zadanie po otrzymaniu instrukcji wizualnej, ale gubi się przy długim poleceniu ustnym – również jest to konkretna wskazówka dotycząca jego funkcjonowania.
Informacja szkoły dla poradni. Ważny termin 10 dni
Współpraca szkoły z poradnią psychologiczno-pedagogiczną nabiera obecnie jeszcze większego znaczenia.
W określonych przepisami sytuacjach związanych z postępowaniem dotyczącym wydania orzeczenia lub opinii poradnia może zwrócić się do dyrektora szkoły lub przedszkola o przekazanie informacji dotyczących funkcjonowania dziecka lub ucznia.
I tutaj pojawia się bardzo ważny termin:
dyrektor przekazuje taką informację do poradni w terminie 10 dni od dnia otrzymania wniosku.
To oznacza, że szkoła nie powinna rozpoczynać zbierania informacji o uczniu dopiero w momencie, kiedy pojawi się pismo z poradni.
Dziesięć dni to stosunkowo krótki czas, szczególnie jeśli potrzebujemy zebrać informacje od wychowawcy, kilku nauczycieli, pedagoga, pedagoga specjalnego, psychologa czy innych specjalistów.
Co powinna zawierać dobra informacja przekazywana do poradni?
Informacja dla poradni nie powinna być przypadkowym zbiorem opinii nauczycieli.
Powinna tworzyć możliwie spójny obraz funkcjonowania ucznia.
W praktyce warto zebrać informacje dotyczące przede wszystkim:
mocnych stron i zasobów ucznia – tego, co potrafi, w czym odnosi sukces, jakie ma zainteresowania i predyspozycje;
trudności – czyli obszarów, w których funkcjonowanie ucznia wymaga wsparcia;
aktywności i uczestnictwa – jak dziecko funkcjonuje podczas lekcji, przerw, pracy grupowej, kontaktów społecznych czy samodzielnego wykonywania zadań;
barier – co utrudnia uczniowi funkcjonowanie;
czynników wspierających – jakie warunki, działania i strategie poprawiają jego funkcjonowanie;
dotychczas udzielanego wsparcia – jakie działania zostały już podjęte przez szkołę;
efektów pomocy – co przynosi rezultaty, a co nie prowadzi do oczekiwanej zmiany.
To ostatnie jest szczególnie istotne. Poradni potrzebna jest nie tylko informacja, że uczeń otrzymywał pomoc, ale również jak reagował na zastosowane wsparcie.
Przykładowe opinie znajdziesz tu: https://www.paniandzia.pl/pl/p/Gotowe-opinie-o-funkcjonowaniu-ucznia-i-dziecka-do-poradni-psychologiczno-pedagogicznej-material-edukacyjny-w-formie-cyfrowej/599
KSzOF to praktyczna pomoc w uporządkowaniu obserwacji.
W tym miejscu bardzo pomocny może być KSzOF – Kwestionariusz Szkolnej Oceny Funkcjonalnej.
KSzOF nie powinien być traktowany jako narzędzie służące wyłącznie do „odhaczania” kolejnych punktów. Jego wartość polega przede wszystkim na uporządkowaniu obserwacji i skierowaniu uwagi nauczycieli na różne obszary funkcjonowania ucznia.
Dzięki temu łatwiej odejść od bardzo ogólnych stwierdzeń:
„nie uważa”,
„nie radzi sobie”,
„jest nieśmiały”,
„ma problemy z zachowaniem”
na rzecz bardziej funkcjonalnego opisu:
w jakich sytuacjach pojawia się trudność, jak często występuje, jakie ma konsekwencje dla aktywności i uczestnictwa ucznia oraz jakie warunki pomagają dziecku funkcjonować lepiej.
KSzOF może być więc bardzo wartościowym elementem procesu zbierania danych – szczególnie wtedy, gdy informacje pochodzą od kilku nauczycieli i specjalistów.
Żaden kwestionariusz nie zastąpi profesjonalnej obserwacji.
Narzędzie może uporządkować informacje, ale najważniejsze nadal pozostają wiedza nauczyciela o uczniu, obserwacja dziecka w różnych sytuacjach oraz współpraca całego zespołu. Na naszej stronie znajduje się wiele pomocnych arkuszy, które mogą być uszczegółowieniem obserwacji ucznia: https://www.paniandzia.pl/materialy-diagnostyczne-dla-pedagogow
Warto pamiętać o prostej zasadzie: najpierw obserwujemy – później opisujemy – następnie wyciągamy wnioski – a na ich podstawie planujemy wsparcie.
Nie odwrotnie.
Nauczyciel widzi to, czego poradnia często nie może zobaczyć podczas jednej wizyty
To niezwykle ważny element współpracy szkoły z poradnią.
Specjalista poradni może przeprowadzić pogłębioną diagnozę, zastosować odpowiednie narzędzia i dokonać profesjonalnej interpretacji wyników. Szkoła dysponuje jednak czymś równie wartościowym wielotygodniową lub wielomiesięczną obserwacją dziecka w jego naturalnym środowisku edukacyjnym.
Nauczyciele wiedzą, jak uczeń funkcjonuje podczas sprawdzianu, pracy grupowej, przerwy, konfliktu, zmiany nauczyciela, trudnego zadania czy swobodnej aktywności.
Dlatego dobra informacja przekazana przez szkołę nie jest formalnym dodatkiem do diagnozy.
Jest jednym ze źródeł wiedzy o rzeczywistym funkcjonowaniu ucznia.
Rola pedagoga specjalnego w ocenie funkcjonalnej:
Pedagog specjalny może pełnić w tym procesie bardzo ważną rolę koordynującą.
Nie oznacza to, że powinien samodzielnie „zdiagnozować” ucznia i wypełnić dokumentację za wszystkich nauczycieli.
Jego zadaniem może być przede wszystkim wspieranie zespołu w zbieraniu i porządkowaniu informacji, rozpoznawaniu barier, określaniu potrzeb ucznia, analizowaniu jego mocnych stron oraz przekładaniu obserwacji na konkretne działania wspierające.
Pedagog specjalny może również pomagać nauczycielom zmienić język opisu.
Zamiast:
„uczeń jest niesamodzielny”
warto ustalić:
W jakich czynnościach potrzebuje pomocy? Jakiego rodzaju wsparcia wymaga? Co wykonuje samodzielnie? Co powoduje, że jego samodzielność wzrasta?
Taka informacja ma zdecydowanie większą wartość zarówno dla szkoły, jak i poradni.
Ocena funkcjonalna nie kończy się na dokumencie:
Największym błędem byłoby sprowadzenie oceny funkcjonalnej do kolejnego formularza przechowywanego w dokumentacji.
Jeżeli zebraliśmy informacje o uczniu, powinniśmy wykorzystać je do dalszej pracy.
Po zakończeniu oceny warto odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań:
Co jest mocną stroną ucznia?
Jakie są jego najważniejsze potrzeby?
Jakie bariery ograniczają jego aktywność i uczestnictwo?
Jakie czynniki ułatwiają mu funkcjonowanie?
Jakiego wsparcia potrzebuje od nauczycieli i specjalistów?
Co możemy zmienić w środowisku szkolnym?
Jak sprawdzimy, czy podjęte działania rzeczywiście pomagają?
Dopiero wtedy ocena funkcjonalna przestaje być dokumentacją, a zaczyna być narzędziem planowania realnego wsparcia ucznia.
Ocena funkcjonalna, ICF. Materiały dla szkół i specjalistów.
Zmiany w podejściu do diagnozy sprawiają, że nauczyciele, pedagodzy i pedagodzy specjalni potrzebują praktycznych narzędzi pomagających uporządkować obserwację ucznia oraz przygotować informacje potrzebne we współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną.
Na stronie www.paniandzia.pl znajdziesz autorskie materiały przeznaczone do praktycznej pracy nauczycieli i specjalistów, w tym materiały związane z oceną funkcjonalną, ICF, pomocą psychologiczno-pedagogiczną, IPET, WOPFU, obserwacją funkcjonowania ucznia oraz przygotowywaniem dokumentacji szkolnej.
Materiały zostały przygotowane z myślą o tym, aby nie tylko „mieć dokument”, ale przede wszystkim wiedzieć co obserwować, jak opisywać funkcjonowanie ucznia i jak przełożyć zgromadzone informacje na konkretne działania.
Więcej materiałów dla pedagogów, pedagogów specjalnych, nauczycieli i innych specjalistów znajdziesz na www.paniandzia.pl.
Zaloguj przez Facebooka