Jak przygotować WOPFU?

Jak przygotować WOPFU?

Wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia, czyli WOPFU, to jeden z najważniejszych dokumentów tworzonych dla ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. To właśnie na jej podstawie zespół nauczycieli i specjalistów planuje dalsze działania edukacyjne, terapeutyczne oraz wychowawcze, a także opracowuje lub modyfikuje Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny (IPET).

Mimo że dokument ten funkcjonuje w szkołach od wielu lat, wciąż pojawiają się pytania: jak zrobić WOPFU, jak napisać WOPFU, co zawiera WOPFU, jak wygląda przykładowy arkusz WOPFU oraz jak przygotować WOPFU dla ucznia z orzeczeniem?  Wynika to przede wszystkim z faktu, że przepisy określają jedynie zakres informacji, pozostawiając szkołom dużą swobodę w sposobie ich opracowania.

W tym artykule pokażę, jak przygotować profesjonalną wielospecjalistyczną ocenę funkcjonowania ucznia, która będzie nie tylko zgodna z obowiązującymi przepisami, ale przede wszystkim stanie się praktycznym narzędziem wspierającym pracę całego zespołu.

Czym jest WOPFU?

WOPFU, czyli Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia, jest dokumentem opracowywanym przez zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z uczniem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Nie jest to opis samej niepełnosprawności ani przepisanie treści z orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej.

To przede wszystkim odpowiedź na pytanie:

Jak funkcjonuje konkretny uczeń w naszej szkole?

Dlatego dobrze przygotowane WOPFU powinno opierać się na codziennej obserwacji dziecka, analizie postępów, rozmowach z rodzicami oraz informacjach przekazywanych przez wszystkich nauczycieli i specjalistów.

Co zawiera WOPFU?

Choć każda szkoła może stosować własny arkusz, dobrze przygotowane WOPFU powinno obejmować przede wszystkim:

• mocne strony ucznia,
• zainteresowania i potencjał,
• trudności edukacyjne,
• funkcjonowanie społeczne i emocjonalne,
• komunikację,
• samodzielność,
• funkcjonowanie podczas zajęć,
• relacje z rówieśnikami,
• potrzeby wynikające z niepełnosprawności,
• ocenę skuteczności dotychczasowego wsparcia,
• wnioski do dalszej pracy,
• rekomendacje do IPET.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJz dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1309) określa zakres WOPFU:

1) indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, mocne strony, predyspozycje, zainteresowania i uzdolnienia ucznia;

2) w zależności od potrzeb, zakres i charakter wsparcia ze strony nauczycieli, specjalistów lub pomocy nauczyciela,

3) przyczyny niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu ucznia, w tym bariery i ograniczenia utrudniające funkcjonowanie i uczestnictwo ucznia w życiu przedszkolnym lub szkolnym, a w przypadku ucznia realizującego wybrane zajęcia wychowania przedszkolnego lub zajęcia edukacyjne indywidualnie lub w grupie liczącej do 5 uczniów, zgodnie ze wskazaniem zawartym w programie - także napotykane trudności w zakresie włączenia ucznia w zajęcia realizowane wspólnie z oddziałem przedszkolnym lub szkolnym, a w przypadku innej formy wychowania przedszkolnego - wspólnie z grupą, oraz efekty działań podejmowanych w celu ich przezwyciężenia.

Jak zrobić WOPFU krok po kroku?

Krok 1. Zbierz informacje od wszystkich nauczycieli:

Najczęstszym błędem jest przygotowywanie dokumentu wyłącznie przez pedagoga specjalnego.

Nazwa dokumentu nie jest przypadkowa. Wielospecjalistyczna ocena oznacza, że powinna uwzględniać informacje od wszystkich osób pracujących z uczniem.

Każdy nauczyciel widzi dziecko w innej sytuacji.

Nauczyciel matematyki zauważy trudności z logicznym myśleniem.

Polonista zwróci uwagę na komunikację.

Nauczyciel wychowania fizycznego opisze sprawność ruchową.

Psycholog oceni funkcjonowanie emocjonalne.

Pedagog specjalny podsumuje całość i przygotuje rekomendacje.

Krok 2. Opisz mocne strony:

W wielu dokumentach ta część zajmuje jedno zdanie.

To ogromny błąd.

Dobrze przygotowane WOPFU powinno rozpoczynać się od potencjału ucznia.

To właśnie mocne strony są punktem wyjścia do planowania skutecznego wsparcia.

Warto opisać:

• zainteresowania,
• talenty,
• ulubione aktywności,
• sukcesy szkolne,
• cechy charakteru,
• umiejętności społeczne,
• samodzielność.

Krok 3. Opisz rzeczywiste trudności:

Nie kopiuj treści z orzeczenia.

Nie wystarczy napisać:

„Uczeń ma trudności z koncentracją."

Znacznie lepiej będzie wskazać:

• kiedy trudności się pojawiają,
• jak długo uczeń potrafi pracować,
• co pomaga,
• jakie strategie są skuteczne,
• jakie sytuacje wywołują największe trudności.

To właśnie takie informacje są później niezwykle pomocne podczas planowania IPET.

Krok 4. Oceń efektywność dotychczasowych działań:

Coraz większą uwagę zwraca się na ocenę skuteczności udzielanej pomocy.

Nie chodzi jedynie o zapis:

„Uczeń zrobił postępy."

Warto odpowiedzieć na pytania:

• Co przyniosło najlepsze efekty?
• Które działania warto kontynuować?
• Co należy zmienić?
• Jakie nowe potrzeby się pojawiły?

Krok 5. Sformułuj konkretne wnioski:

To najważniejsza część dokumentu.

Od jakości wniosków zależy późniejszy IPET.

Dobrze przygotowane rekomendacje są konkretne, możliwe do realizacji i wynikają bezpośrednio z przeprowadzonej oceny funkcjonowania ucznia.

Najczęstsze błędy podczas przygotowywania WOPFU:

W swojej pracy bardzo często spotykam się z podobnymi problemami.

Najczęściej są to:

• kopiowanie zapisów z orzeczenia,
• zbyt ogólne opisy,
• brak mocnych stron ucznia,
• brak oceny efektywności wsparcia,
• brak konkretnych rekomendacji,
• identyczne zapisy w kolejnych WOPFU,
• przygotowywanie dokumentu przez jedną osobę bez udziału zespołu.

Takie dokumenty zwykle nie pomagają w planowaniu pracy z uczniem.

WOPFU dla ucznia z orzeczeniem – o czym warto pamiętać?

Każde WOPFU powinno być indywidualne.

Dwóch uczniów z tym samym rozpoznaniem może funkcjonować zupełnie inaczej.

Nie warto korzystać z gotowych opisów bez ich dostosowania.

Dobry dokument opisuje konkretne dziecko, a nie rodzaj niepełnosprawności.

To właśnie indywidualizacja jest największą wartością wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia.

Czy istnieje jeden obowiązujący arkusz WOPFU?

Nie.

Przepisy nie narzucają jednego wzoru dokumentu.

Szkoły mogą opracowywać własne formularze, pod warunkiem że zawierają wszystkie wymagane elementy wynikające z przepisów.

Dlatego w praktyce można spotkać bardzo różne arkusze WOPFU.

Najważniejsze jest jednak nie to, jak wygląda formularz, ale jakość informacji, które się w nim znajdują. Pod wskazanym linkiem znajdują się materiały, które usprawniają ten proces: https://www.paniandzia.pl/pl/c/Ksztalcenie-specjalne-IPET%2C-WOPFU/35

Jak ułatwić sobie przygotowanie WOPFU?

Przygotowanie profesjonalnej dokumentacji wymaga czasu, współpracy całego zespołu oraz znajomości obowiązujących przepisów. Wiele osób tworzy własne arkusze, jednak z doświadczenia wiem, że dobrze opracowane materiały pozwalają uporządkować pracę i zadbać o spójność dokumentacji w całej placówce.

Na stronie www.paniandzia.pl dostępna jest rozbudowana kolekcja materiałów dotyczących kształcenia specjalnego, IPET oraz WOPFU. Znajdują się tam gotowe do edycji arkusze, przykładowe rozwiązania, dokumentacja oraz materiały, które można dostosować do potrzeb konkretnego ucznia i specyfiki szkoły.

Szczególnie pomocny podczas okresowej ewaluacji jest materiał poświęcony okresowemu WOPFU i ocenie efektywności IPET, który porządkuje cały proces analizy postępów ucznia oraz formułowania wniosków do dalszej pracy dostępny tu: https://www.paniandzia.pl/pl/p/OKRESOWE-WOPFU-OCENA-EFEKTYWNOSCI-IPETu-material-edukacyjny-w-formie-cyfrowej-/385

Osoby, które chcą przygotować kompletną dokumentację dla ucznia z orzeczeniem, często korzystają również z Mega Pakietu IPET i WOPFU, zawierającego rozbudowany zestaw edytowalnych materiałów, formularzy i przykładów wykorzystywanych w codziennej pracy specjalistów dostępny pod linkiem: https://www.paniandzia.pl/pl/p/MEGA-PAKIET-IPET-I-WOPFU-material-edukacyjny-w-formie-cyfrowej-/387

Podsumowanie: 

WOPFU nie jest dokumentem tworzonym wyłącznie po to, aby spełnić obowiązek wynikający z przepisów. Dobrze przygotowana wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia stanowi podstawę skutecznego planowania wsparcia edukacyjnego, wychowawczego i terapeutycznego.

Im bardziej rzetelna obserwacja, większa współpraca całego zespołu i bardziej konkretne wnioski, tym większa szansa, że przygotowany IPET będzie rzeczywiście odpowiadał potrzebom ucznia.

Warto pamiętać, że najlepsza dokumentacja nie powstaje poprzez kopiowanie gotowych zapisów, lecz dzięki uważnej analizie funkcjonowania konkretnego dziecka. To właśnie indywidualne podejście, systematyczna współpraca nauczycieli i specjalistów oraz dobrze sformułowane rekomendacje sprawiają, że WOPFU staje się narzędziem realnie wspierającym rozwój ucznia, a nie jedynie kolejnym dokumentem w szkolnej teczce.